Voormalig uitverkorenen van Nazi-Duitsland bijeen

door Petra Sjouwerman

Een groep zestigplussers kwam dit weekeinde In Duitsland bijeen. Ieder van hen was als kind geselecteerd door de nazi’s om uit te groeien tot arisch leider.

In 1935 startte SS-leider Heinrich Himmler het programma Lebensborn (Levensbron). Het doel was om kinderen met het juiste arische uiterlijk, met blauwe ogen en blond haar, op te voeden tot de toekomstige leiders van het Duitse rijk. Het ging vaak om kinderen van ongehuwde moeders die, na een strenge keuring, werden geadopteerd door hoge SS-officieren.

Niet alleen in Duitsland werden ’raszuivere’ kinderen opgevoed in Lebensborn-tehuizen. In Duitsland waren er elf. Maar ook Noorwegen had een uitgebreid Lebensborn-programma. Er werden ook kinderen ontvoerd, vooral uit Oost-Europa. Dit overkwam Folker Heinecke (66) die als tweejarige werd weggehaald bij zijn ouders in Oekraïne. Hij groeide op in Oost-Duitsland en kon pas na de val van de muur in 1989 op zoek gaan naar zijn familie.

Heinecke en zesendertig andere Lebensborn-kinderen kwamen dit weekend bijeen in het Duitse plaatsje Wernigerode, waar destijds het Lebensborn-tehuis ’Harz’ stond.

„Het doel van deze bijeenkomst is om bekendheid te geven aan het bestaan van deze mensen en hen aan te moedigen op zoek te gaan naar hun afkomst,” zegt de voorzitter van de Duitse vereniging Lebenspuren (Levenssporen), Matthias Meissner. Deze vereniging wil ook de mythe uit de wereld helpen dat Lebensborn staat voor een soort bordelen, waar SS’ers blonde vrouwen konden bevruchten. Moeders kregen in de tehuizen onder meer les in koken en Duitse ideologie.

Veel van de kinderen die in deze tehuizen werden geboren, wisten niets van hun biologische ouders, anderen hielden uit schaamte hun mond.

„We moeten moedig zijn en ons verhaal aan iedereen vertellen,” aldus Violette Wallenborn uit Noorwegen. Haar moeder was een Noorse zangeres, haar Duitse vader dirigent van een nazi-koor. In bezet Noorwegen waren maar liefst tien Lebensborn-tehuizen, omdat Himmler geïnteresseerd was in de toevoer van ’goed Scandinavisch bloed’ van vrouwen met blond haar, lichte huid en blauwe ogen. Al in februari 1941 werd in Noorwegen een zelfstandige Lebensborn-afdeling geopend, met uitsluitend Duitse artsen, vroedvrouwen en verpleegkundigen.

Ongehuwde vrouwen werden aangemoedigd om naar deze gratis kraamklinieken te komen. Werd hun kind goedgekeurd – er mochten bijvoorbeeld geen erfelijke ziekten in de familie voorkomen – dan ging het naar een adoptiegezin in Duitsland, waar het kind een nieuwe naam kreeg. In Noorwegen zijn destijds tussen de 8.000 en 10.000 kinderen geboren uit een Noorse moeder en een Duitse vader. Schattingen over het aantal dat naar Duitsland is gestuurd, lopen nogal uiteen.

Na de oorlog bestempelden Noorse autoriteiten honderden kinderen die door Duitsers waren verwekt als zwakzinnig en stopten hen in inrichtingen. Pas in de jaren negentig kwamen zij met hun, vaak hartverscheurende, verhalen naar buiten. In 2000 bood de toenmalige Noorse premier Bondevik excuses aan. Noorse Lebensborn-kinderen, inmiddels bijna bejaard, hopen dat het Europese hof voor de mensenrechten in Straatsburg de Noorse overheid zal dwingen tot het betalen van schadevergoedingen.

Het bekendste Lebensborn-kind, ABBA-zangeres Frida, was niet aanwezig bij de bijeenkomst in Duitsland. Het gebouw in Wernigerode staat er nog. De vereniging van Lebensborn-kinderen wil het inrichten als museum.

Tehuizen in zeker zes landen
In 1935 werd in het diepste geheim het eerste Lebensborn-tehuis geopend, ’Heim Hochland’ nabij München. In de tien Duitse tehuizen werden tussen 8.000 en 12.000 kinderen geboren. Ook in Oost-Europa, Frankrijk, België, Luxemburg en Denemarken waren enkele Lebensborn-tehuizen. Topper was Noorwegen met tien tehuizen. Veel Lebensborn-kinderen, nu in de zestig, zijn nog steeds op zoek naar familieleden.
Tien jaar geleden bleek dat er ook in Nederland één tehuis was gepland, namelijk in het Jezuïtenklooster in Nijmegen. Pas in 1996 vertelden twee paters aan Trouw dat hun klooster tijdens de bezetting in het geheim door de Duitsers was verbouwd tot Lebensborn-tehuis ’Heim Gelderland’. Het is echter nooit in gebruik genomen.

Copyright: Sjouwerman, Petra

© 2006 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.