Trouw - Nederland, vrijdag 17 december 2004

Voor de Nederlandse kust is de Noordzee het smerigst

Petra Sjouwerman

Onderzoek naar de maaginhoud van dode Noordse stormvogels, belooft voor het Nederlandse milieu weinig goeds.

KOPENHAGEN - Jaarlijks wordt meer dan 20 000 ton afval in de Noordzee gedumpt. Dat heeft gevolgen voor zeezoogdieren en vogels die verstrikt raken in weggegooide netten of sterven door het eten van plastic. Sinds 2002 richt het EU-project 'Red de Noordzee' hier de aandacht op. Drie jaar werden campagnes gevoerd en cursussen gegeven om gebruikers van de Noordzee bewust te maken van dit probleem. Het symbool van dit project was de Noordse stormvogel, een zeevogel die grote afstanden aflegt. Het bleek een perfect instrument om de omvang van de vervuiling aan te tonen. Zeebioloog Jan Andries van Franeker (Alterra-Texel), bekeek de maaginhoud van ruim 600 dode stormvogels uit alle landen rond de Noordzee. Deze maand eindigt het project.

Een condoom was het gekste dat Van Franeker heeft aangetroffen in de maag van de Noordse stormvogel.

Al sinds 1982 doet Van Franeker in Nederland onderzoek naar de maaginhoud van de Noordse stormvogel (Fulmarius glacialis). De Noordse stormvogels, van nature vleeseters, eten op zee en pikken alles op wat drijft, waardoor er plastic in de maag terechtkomt.

,,Gemiddeld heeft een stormvogel 0,4 gram plastic in zijn maag, in extreme gevallen ruim 20 gram.”

Terwijl jaarlijks wereldwijd ongeveer 1 miljoen vogels sterven doordat zij in weggegooide netten verstrikt raken, is het moeilijk om precies te zeggen hoeveel dieren doodgaan door het eten van plastic. ,,Van de vogels die wij bekijken, is maar een paar procent overleden als direct gevolg van het eten van plastic.” Belangrijker vindt hij de indirecte gevolgen. De conditie van de vogels gaat achteruit, ze zijn minder succesvol in het grootbrengen van de kuikens en ze leven korter.

Van de in Nederland gevonden Noordse stormvogels heeft 98 procent plastic in zijn maag. Twintig jaar geleden was dat ruim 80 procent. De samenstelling van het zwerfvuil is veranderd. De hoeveelheid huishoudplastic - zoals flessen, zakken en bakjes - is gestegen, terwijl de hoeveelheid industrieel plastic is gehalveerd. Vroeger werden de industriële halffabrikaat-korrels los vervoerd en verloren schepen nogal eens een pallet, of scheurde er een zak, maar tegenwoordig gaat dit transport uitsluitend per containerschepen. Daarentegen waren er in de jaren tachtig bijna geen 'chemieachtige stoffen', afkomstig van het op zee schoonmaken van tankers. ,,Vaak vinden we op paraffine gelijkende stoffen in de magen, mogelijk ver-mengd met agressieve schoonmaakmiddelen. Niemand had er rekening mee gehouden dat dieren het zouden eten.”

In bijna drie jaar onderzocht Van Franeker ruim 600 dode vogels, gevonden langs de kusten van Schotland, Engeland, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden, Noorwegen en de Faerøer.

Dit onderzoek toont aan dat er regionale verschillen zijn. Het meest vervuilde gebied ligt bij de kust van België en Nederland. Deze verschillen duiden op lokale verontreinigingsbronnen en ontkrachten de theorie dat zwerfvuil van elders wordt aangevoerd. Waar komt het afval vandaan?

,,Er zijn EU-richtlijnen voor het in ontvangst nemen van afval in havens, waarbij de kosten worden omgeslagen over alle schepen. Maar die mogelijkheden worden in onze regio niet op die gewenste manier ingevuld. Zolang schepen moeten betalen om van hun afval af te komen, gooien ze het liever over de muur, zoals dat heet. De pakkans is minimaal.” Van Franeker: ,,Er is veel scheepvaartverkeer van en naar Rotterdam. In de toekomst kan de vraag wáár het vandaan komt, niet meer worden omzeild.”