Trouw - De Verdieping, zaterdag 29 oktober 2005

Vijfhonderd indianenvrouwen verdwenen

Petra Sjouwerman

In Canada zijn de afgelopen twintig jaar ongeveer vijfhonderd Indiaanse vrouwen vermoord of verdwenen. De politie reageert laks. In Saskatchewan houden Indianen de politie nu bij de les.

Op 18 mei 2004 verdween Daleen Bosse (25) na een feestje. Twee dagen later gaven haar ouders haar op als vermist bij de politie van Saskatoon (Saskatchewan).
De agenten reageerden laconiek: “Die duikt wel weer op.“ Maar Daleen, een Cree-Indiaan geboren in het Onion Lake-reservaat, kwam niet terug.
Zelfs toen agenten tweeënhalve week na haar verdwijning haar witte Chevrolet Cavalier terugvonden, gestript van vloermatten, stoelhoezen, kinderzitje en het handschoenenvakje leeggeroofd, nam de Canadese politie haar verdwijning nog niet serieus. Pas acht maanden later, in januari 2005, startte de politie een onderzoek.
“Wij Indianen zijn niet zo belangrijk“, concludeert Herb Muskego, de vader van Daleen.

Middelbare scholier en Cree-Indiaan Felicia Solomon (16) woonde met haar familie in Winnipeg (Manitoba). Op 25 maart 2003 kwam zij niet thuis van school.
De dienstdoende inspecteurs bij wie haar moeder de verdwijning opgaf, reageerden lacherig. “Blijf gewoon naar haar zoeken“, zeiden ze.
Drie maanden later werden in een rivier een bovenbeen en een arm gevonden. DNA-onderzoek wees uit dat het lichaamsdelen van Felicia waren. De rest van haar lichaam is tot nu toe niet gevonden. “Ik kan niets positiefs over de politie zeggen. We kregen geen hulp. We krijgen nog steeds geen hulp“, aldus de grootmoeder van Felicia.

Schrijnend genoeg staan deze gevallen niet op zichzelf. Volgens schattingen van de Indianenorganisatie NWAC (Native Women's Association of Canada) zijn er de laatste twintig jaar ongeveer vijfhonderd Indiaanse vrouwen verdwenen. Precieze cijfers zijn niet beschikbaar, omdat de politie niet altijd de etniciteit van een slachtoffer registreert. Maar een studie van het ministerie van Indiaanse zaken toonde aan dat onder vrouwen tussen de 25 en 44 jaar Indiaansen vijf keer zoveel kans hebben om door geweld om het leven te komen als andere vrouwen in deze leeftijdsgroep.

Cindy Sanderson (24) was een Cree, opgegroeid in het Mistawasis-reservaat in Saskatchewan. Zij werd drie jaar geleden in de stad Prince Albert met opzet omvergereden door een dronken man toen ze 's avonds met vrienden een café uitkwam. “Volgens die vrienden stonden de agenten grapjes te maken terwijl mijn zus gewond op de grond lag. Er zijn géén verklaringen opgenomen, de agenten hebben helemaal niets opgeschreven“, vertelt Linda Pechawis, de zuster van Cindy. Noch de politie, noch het ziekenhuispersoneel heeft geprobeerd de familie van Cindy te bereiken toen ze nog in leven was.

Ook Indiaanse mannen verdwijnen. Sterker nog: na een aantal mysterieuze verdwijningen kwam in 1995 aan het licht dat de politie van Saskatoon daar soms zelf bij betrokken was. Bij een temperatuur van min veertig hadden agenten twee Indiaanse mannen ver buiten de stad afgezet. De één vroor dood, de ander wist een elektriciteitscentrale te bereiken.

Vrouwen blijken echter kwetsbaarder. Volgens NWAC leven Indiaanse vrouwen vaker onder de armoedegrens, zijn ze vaker dakloos, verslaafd en werken ze vaker in de prostitutie dan andere Canadese vrouwen.
Veel niet-Indianen leggen de schuld daarvoor bij de Indiaanse gemeenschap. Maar lang niet alle verdwenen Indiaanse vrouwen zijn verslaafd of prostituee. Daleen Bosse was bijna klaar met haar studie aan de pedagogische academie. “Ze kwam uit een goed nest“, zegt vader Muskego. Zijn vrouw en hij zijn gerespecteerde stamleden, die allebei les geven op de reservaatschool.

Met hun auto hebben ze de afgelopen maanden bijna heel Canada doorkruist om posters van hun vermiste dochter Daleen op te hangen. Muskego zoekt naar woorden. Hij wil niet te kritisch zijn, omdat hij bang is dat de Canadese politie dan niet meer wil helpen bij het zoeken naar zijn dochter. “Waarom duurde het zo lang voor de politie deze zaak serieus nam? Weer een Indiaan verdwenen, what is the big deal?“, zegt Muskego. “Vorig jaar was er een blanke man vermist en ging de politie na drie dagen zoeken met helikopters en duikers.“

Pechawis diende na de dood van haar zuster een klacht in over het politieoptreden. “Het was te laat - een klacht had binnen dertig dagen moeten worden ingediend“, klinkt het bitter.
De chauffeur die Cindy Sanderson heeft doodgereden, zit momenteel een gevangenisstraf van drie jaar uit. De aanklacht werd afgezwakt tot 'gevaarlijk rijden'. “Voordat hij haar omver reed, had hij mijn zus uitgemaakt voor 'vuile Indiaan'. Mijn zus had teruggescholden. Tijdens de rechtszaak stond er in de plaatselijke krant: 'Cindy Sanderson droeg bij aan haar eigen dood'.“

Amnesty International bemoeit zich nu met de vele verdwijningen. Volgens de mensenrechtenorganisatie maakt de federale regering van Canada zich schuldig aan 'officiële onverschilligheid', zo schreef het vorig jaar in het rapport 'Stolen Sisters'.

“Van onverschilligheid is geen sprake“, reageert Nancy-Jean Waugh, woordvoerder van het ministerie van cultuur. Onder dit ministerie valt ook de positie van vrouwen.

Een halfjaar na het verschijnen van het Amnesty-rapport over verdwenen Indianen stelde de cultuurminister, Liza Frulla, 5 miljoen dollar beschikbaar voor het opzetten van een nationaal register van vermisten en een hotline. Dat geld is echter nog niet op de plaats van bestemming aangekomen. “Het geld komt binnenkort“, verzekert Waugh.

Toch zijn er lichtpuntjes, meent Oliver Williams, werkzaam als senior onderzoeker bij de Indiaanse organisatie FSIN (Federation of Saskatchewan Indian Nations). Williams, een Lillooet-Indiaan uit British Columbia, was meer dan vijfentwintig jaar geleden een van de eerste Indianen die in dienst kwam bij de Canadese rijkspolitie, de Mounties. Daardoor heeft hij een grote kennis van politie-onderzoeksmethoden en geniet hij hoog aanzien bij zowel de politie als de Indiaanse bevolking.

Sinds 2000 volgt hij voor FSIN politie-onderzoek in zaken waarbij Indiaanse vrouwen zijn vermist of vermoord. “De inzet van de politie in Saskatchewan is de laatste vijf jaar aanzienlijk verbeterd. Ze moeten wel, want wij houden ze bij de les“, aldus Williams. Volgens hem speelt ook mee dat oudere agenten nu met pensioen gaan. “Juist veel van hen discrimineren.“
Andere lichtpuntjes zijn het inzetten van stamoudsten bij patrouilles en de samenwerking met een Indiaanse politieagent als een soort bemiddelaar. Bovendien volgen indianenorganisaties in andere provincies nu het voorbeeld van de FSIN.

“In de zaak van Daleen Bosse gingen bij mij meteen alle waarschuwingslampen branden“, zegt Williams. “Er was zoveel in het politieonderzoek dat niet klopte. Toen Daleens auto was gevonden, nam de politie alleen vingerafdrukken en deed geen volledig forensisch onderzoek. Terwijl het strippen van een auto meestal bedoeld is om sporen te verwijderen“, aldus Williams.

Deze Indiaan, die samen met één assistent het politiewerk observeert in een gebied dat vijf keer zo groot is als Nederland, heeft inmiddels meer dan 1000 dossiers onder handen.
Sommige daarvan zijn zaken die acht jaar in een la hebben gelegen. Andere keren bleek dat agenten niet eens de moeite hadden genomen een vermist persoon te registreren. “Als ik hier zelf niet werkte, zou ik zeggen dat het onmogelijk was“, zegt Williams.

Aangeklaagd voor de moord op 27 vrouwen
Varkensboer Robert Pickton uit de omgeving van Vancouver is aangeklaagd voor de moord op 27 vrouwen. De resten van deze vrouwen zijn teruggevonden in de grond rond zijn boerderij. Meer dan de helft van deze vrouwen was Indiaans.
De politie en de autoriteiten van Vancouver hebben lange tijd ontkend dat er sprake was van een patroon in de verdwijningen. Aandacht voor de systematische verdwijning van Indiaanse vrouwen kwam er pas nadat ook blanke vrouwen waren verdwenen.

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.