Trouw - De verdieping, woensdag 19 mei 2004

Veertien en stomdronken

Petra Sjouwerman

Deense jongeren drinken het meest van hun leeftijdsgenoten in de EU, en ze beginnen jong. Vrijwilligers houden de zaak 's nachts op straat in de gaten. En geven boterhammen.Vrijdagavond elf uur. Door de hoofdstraat van het Deense provincieplaatsje Hammel lopen groepjes luidruchtige jongeren. Veel van deze 'jonge jongeren' tussen dertien en vijftien jaar hebben duidelijk te diep in het glaasje gekeken. Een meisje dat door haar benen zakt wordt door een vriendin overeind geholpen. Even verderop, in het kantoortje van de 'Natteravnene' (De Nachtuilen), maken drie vrijwilligers zich klaar om de straat op te gaan.

Vanavond zijn dat Bent (44), vader van vijf kinderen, Poul Erik (46), met twee tienerdochters, en grootmoeder Elin (63). Zij trekken hun bekende gele jacks aan. In de ene jaszak stoppen zij een grote hand snoepjes. In de andere zak een flinke hand condooms. Omdat de Nachtuilen in Hammel twee jaar bestaan, delen ze vanavond naast de snoepjes en condooms, ook boterhammen uit aan de jongeren in het uitgaansleven. Met een winkelwagentje vol sandwiches lopen ze langzaam door de hoofdstraat. ,,Komen jullie boterhammetjes brengen? Dank u wel, meneer”, roept een aangeschoten meisje. ,,Wat zit erop? Ik ben een lastige eter”, roept een jongen. ,,Wie zijn jullie?”, vraagt een dronken meisje van een jaar of veertien. Ze kijkt met wijdopengesperde ogen rond. ,,Zijn jullie die ouders die op ons passen?”

In de Europese Unie zijn het de Deense jongeren die het meeste drinken. Bovendien beginnen zij het vroegst met alcohol. Veertig procent van de meisjes en vijftig procent van de jongens maken hun 'alcoholdebuut' al op hun dertiende. Experts zijn bezorgd over die ontwikkelingen, vooral sinds de alcoholaccijnzen vorig najaar zijn verlaagd. Een fles sterke drank werd daardoor zes euro goedkoper en de verkoop is sindsdien met veertig procent toegenomen. De ouders van deze Deense jongeren lusten overigens ook graag een glaasje. Met twaalf liter pure alcohol per jaar per persoon gieten de Denen meer drank achterover dan de Zweden of de Noren.

In 1998 namen verontruste ouders en grootouders het initiatief tot de Nachtuilen, in navolging van Zweden en Noorwegen. De eerste groep ontstond, met financiële hulp van een verzekeringsmaatschappij, in de provincie, waar jongeren traditiegetrouw meer drinken dan in de grote steden. Nu lopen er in heel Denemarken op vrijdag-en zaterdagavond ruim vijfduizend vrijwilligers rond in hun steden. Alleen door hun aanwezigheid op straat – zij gaan nergens binnen en grijpen principieel niet in bij conflicten – proberen zij de veiligheid te vergroten en tegelijkertijd geweld en vandalisme tegen te gaan. Deze vrijwilligers – de jongste is twintig en de oudste zevenentachtig – bieden een luisterend oor, brengen dronken jongeren naar huis, lenen hun mobiele telefoons uit en letten er 's winters op dat er geen beschonken jongeren op straat in slaap vallen. Volgens de Nachtuilen zijn door hun aanwezigheid het geweld, het vandalisme en de kleine criminaliteit in heel Denemarken met vijftig procent afgenomen.

Zaterdagavond negen uur in Århus, de tweede stad van Denemarken. Groepjes jongeren slepen met kratten bier, sommigen gebruiken een winkelwagentjeof hebben er zelfs een handig trekkarretje voor. Ze zijn op weg naar het strand. Een ander groepje is op zoek naar een feest, met in de ene hand een plastic tas met rinkelende flesjes breezers, in de andere hand een mobiele telefoon. Iemand heeft een sms ontvangen met een adres. Er klinkt gejuich. Carina (15) vindt het 'pissegaaf' om dronken te zijn. ,,Als ik maar niet moet overgeven.” Op een avond drinkt ze tussen de tien en twintig biertjes en soms ook nog breezers en wodka. ,,Mijn moeder wil het niet, maar ik doe het toch. Het is gewoon gezellig om met je vrienden te drinken.”

Waarom de Deense jeugd zoveel drinkt, is niet bekend. Voorlopige studies wijzen erop dat een algemene ontevredenheid met het leven een van de motieven kan zijn. Mikala Schiøtz (25) van het Deense Centrum voor Alcoholonderzoek begint later dit jaar met een groot onderzoek naar de redenen. Zij noemt alvast de vrije Deense alcoholpolitiek. ,,Kinderen vanaf vijftien mogen drank en sigaretten kopen – per 1 juli wordt dat overigens opgeschroefd naar zestien jaar. Maar die wet wordt niet streng gehandhaafd, dus in de praktijk kunnen ook jongere kinderen alcohol kopen. Bovendien is de algemene houding ten opzichte van alcohol heel liberaal”, aldus de onderzoekster. Dronken jongeren doen misschien domme dingen, maar drank maakt ze niet meteen tot alcoholist, is de gangbare gedachtegang.

De afname van vandalisme en geweld is niet alleen aan de Nachtuilen te danken. De kracht zit vooral in de samenwerking tussen scholen, sociale diensten, politie, jeugdconsulenten, jeugdwerkers en Nachtuilen. Jeugdconsulent Peter B. Nielsen (40), al vijftien jaar werkzaam in de provincieplaats Grenå in Jutland, schat dat ongeveer twintig procent van de problemen waarmee hij te maken krijgt, verband houdt met alcohol. De houding van ouders speelt een belangrijke rol, zegt hij. Veel ouders geven hun kind officieel toestemming om alcohol te drinken op hun veertiende, als ze hun geloofsbelijdenis voor de Deense lutherse kerk afleggen en de wereld van de volwassenen binnentreden. Nielsen: ,,Uit onderzoek is gebleken dat kinderen die toestemming krijgen van hun ouders, tien keer zoveel drinken.” Ofwel: de ouders zeggen 'Je mag twee biertjes op een avond', en dat worden er dan twintig. Nielsens advies: de leeftijd waarop ze mogen drinken zolang mogelijk uitstellen. Vierentwintig uur per dag is hij bereikbaar en hij wordt gebeld door zowel jongeren als ouders. ,,Dat kan over van alles zijn. Bijvoorbeeld een jongen die belt omdat hij is weggelopen. Of ouders die klagen dat hun zoon de afwasmachine niet heeft leeggeruimd. Dat lijkt iets kleins, maar het kan leiden tot grote ruzies. De zoon gaat spijbelen, gaat drinken, enzovoorts.”

Jeugdwerker Sander Ejlertzen (31) gaat in de straten van Århus actief op zoek naar jongeren tussen tien en vijfentwintig die problemen hebben met drugs of alcohol. Hij bouwt eerst een vertrouwensrelatie op. ,,We gaan dingen doen die de jongere graag doet. Rolschaatsen, vissen, een ijsje eten, naar de bioscoop. Op onze kosten natuurlijk. Met een persoonlijke aanpak zetten we de jongere weer op de rails. Heb ik een nieuwe school voor een jongen gevonden, dan breng ik hem weg op de eerste schooldag en bel ik na afloop hoe het is gegaan.”

Twaalf uur in Hammel. ,,Hé condoomman!”, gilt iemand, ,,mag ik een broodje?” Plotseling ontstaat er een luidruchtige ruzie tussen 'Johnny' (ongeveer vijftien), en 'Jimmy', (ongeveer dertien) – tenminste, zo noemen ze elkaar. ,,Veel te jong om hier rond te lopen”, bromt Nachtuil Bent. ,,Als hij er straks nog is, gaan we de ouders bellen.” De Nachtuilen lopen langs de ruziënde groep. Johnny roept: ,,Donder op met jullie snoepjes!” Maar de gele jacks blijven onverstoord van een afstandje toekijken. Johnny voelt zich duidelijk bekeken en beent weg. De ruzie stopt. Twee meisjes maken een verontschuldigend gebaar naar de Nachtuilen. Daar komt het dronken meisje met de wijdopengesperde ogen weer aan. ,,Jullie zijn toch die ouders die op ons passen? Vet!” Ze rent weg en valt aan de overkant van de straat met een harde klap tegen de grond. Geroutineerd wachten de Nachtuilen af. Het meisje komt langzaam overeind. ,,Gelukkig, ze beweegt nog”, zegt Poul Erik. ,,Iemand nog een boterhammetje?”

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.