TROUW - Europa, woensdag 3 november 2004

Zweden: Kernenergie toch niet zo gek

Petra Sjouwerman

Zweden sluit volgend jaar een van zijn kernreactoren. De sociaal-democratische regering wil overgaan op duurzame energiebronnen, zoals waterkracht en windenergie. Alleen: veel Zweden, ooit tegen, zijn nu vóór kernenergie.

KOPENHAGEN - Na een referendum in 1980 besloot het Zweedse parlement dat zijn vier kerncentrales, met in totaal twaalf kernreactoren, afgebouwd moesten worden als ze hun tijd hadden uitgediend. De laatste kernreactor moest uiterlijk in 2010 worden gesloten. Bovendien werd het verboden om plannen te maken voor een nieuwe kernreactor.

Maar de geplande afbouw verliep uiterst traag. De eerste kernreactor werd pas gesloten in 1999. Daarna werd de sluiting van de tweede, Barsebäck-2, enkele keren uitgesteld. Eerst moest er meer zekerheid komen omtrent nieuwe vormen van goedkope energie.

Ondertussen wordt elke tweede gloeilamp, elke tweede lift en elke tweede kookplaat in Zweden gevoed door kernenergie. Nog kort geleden jubelden de kernenergieproducenten: 'We stevenen af op een recordjaar'. De vier kerncentrales zouden dit jaar voor het eerst meer dan vijftig procent van de energieproductie voor hun rekening nemen. Maar onlangs kondigde Leif Pagrotsky, de minister van industrie en handel, alsnog de sluiting van Barsebäck2 bij Malmö aan.

Voor veel Denen die onder de rook van Barsebäck wonen is dat goed nieuws. De centrale ligt op dertig kilometer van Malmö en op twintig kilometer van de Deense hoofdstad Kopenhagen. Deense milieu-activisten, terreurexperts en politici hebben zich jarenlang kwaad gemaakt over de rokende schoorstenen aan de andere kant van de Sont. Hun hu-meur werd er niet beter op toen de Zweedse kernenergie-inspectie vorig jaar ontdekte dat de veiligheidsmaatregelen in Barsebäck-2 niet waterdicht waren.

Maar terwijl de Denen nu opgelucht ademhalen dat Barsebäck uit hun achtertuin verdwijnt, zijn veel Zweden niet blij met deze beslissing. In de loop der jaren is het aantal voorstanders van kernenergie in Zweden namelijk gestaag gegroeid, ook onder jongeren. Recente opiniepeilingen hebben uitgewezen dat 60 procent van de Zweden voor deze vorm van energie is, 29 is tegen. Liever behouden zij Barsebäck, dan dat zij vervuilende energie importeren. ,,Lekker warm in Zweden, maar verpeste longen in Polen”, was het commentaar van een radioluisteraar.

,,Als wij minder elektriciteit produceren moeten wij méér importeren uit buurlanden als Denemarken, Polen, Duitsland, Noorwegen, Finland en zelfs uit Rusland. Daar draaien de meeste centrales op kolen en olie, waarmee de uitstoot van kooldioxide in feite wordt verhoogd”, aldus Stig Claesson, woordvoerder van energiebedrijf Sydkraft, een van de eigenaren van Barsebäck. Hij vreest een tekort aan elektriciteit. ,,De kans op stroomstoringen neemt toe en bovendien zullen de elektricititeitsprijzen omhoog gaan”, aldus Claesson. Ook de grootste Zweedse vakbondsfederatie wijst het besluit af omdat zij hogere elektriciteitsprijzen vrezen. 'Dubbele moraal', roepen de oppositiepartijen, de Conservatieven, Liberalen en Christendemocraten. Zij wijzen op de bouw van ee´ van de grootste kerncentrales van de wereld, in buurland Finland. Wellicht dat we daar dan straks een beroep op moeten doen, betogen zij.

Of Zweden inderdaad genoodzaakt is kernenergie uit Finland te importeren, valt te bezien. Want, een vreemde tegenstrijdigheid in het Zweedse beleid, de energiebedrijven mogen na sluiting van Barsebäck-2 de capaciteit van de drie andere kerncentrales opvoeren. Er zijn meer contradicties. Terwijl het Scandinavische land nu haast zet achter plannen voor windmolenparken langs de Zweedse kust, mikt het tegelijk op aardgas als essentiële energiebron. Ook dat is een nieuw standpunt: lange tijd hebben politici zich verzet tegen aardgas, vanwege de CO2-uitstoot.

Windmolens alleen zijn niet genoeg, vindt professor emeritus in energiewetenschappen Björn Kjellström. Er moet veel meer geinvesteerd worden in onderzoek naar duurzame energie, zegt hij. Daarop bezuinigt de regering juist de komende jaren. ,,Als je de energieproductie geheel wilt baseren op duurzame energie, moet je investeringen doen. Daar ontbreekt het in Zweden aan. Dat probleem is nooit onderkend.”

Voor Greenpeace Zweden maakt het geen verschil dat het verzet tegen kernenergie afneemt. ,,Het heeft geen invloed op ons standpunt”, zegt directeur Lennart Daléus. ,,Meningen komen en gaan; je moet je vasthouden aan je besluit. Zweden heeft nu de kans om het energiesysteem te veranderen, de kans om innovatief te zijn in plaats van zich vast te klampen aan de ouderwetse reactors”, aldus Daléus.

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.