Ex-vrouw Bergman voert actie voor eigen dood

Petra Sjouwerman

In Zweden is de bekende regisseur en choreograaf Ellen Bergman in hongerstaking. Zij strijdt voor het recht op euthanasie. Haar actie bracht in Zweden opnieuw een fel debat op gang.

Regisseur en choreograaf Ellen Bergman (87), ex-vrouw van filmregisseur Ingmar Bergman, liet zich in december in haar statige appartement fotograferen. Met rechte rug en fiere blik, zoals het een danseres betaamt. Ze was vastbesloten: op 1 januari zou ze stoppen met eten. „De dood is mijn vriend”, zei ze in Expressen, de enige Zweedse krant die haar strijd mag volgen. Half januari verhuisde ze naar een verpleeghuis.

Bergman onderging in 1999 een operatie en lijdt sindsdien constant pijn. Zij wil dat een arts haar laat inslapen. Maar in Zweden is euthanasie verboden. Terminale sedatie, waarbij geen voeding of vocht meer wordt toegediend en wel slaapmiddelen of morfine, is alleen toegestaan als men aan een zichtbare ziekte lijdt en nog maar enkele weken te leven heeft. Maar de ziekte van Bergman is niet zichtbaar, dus de arts díe haar helpt, zal uit zijn ambt worden ontzet.

Opiniepeilingen wijzen uit dat een meerderheid van de Zweden vóór euthanasie is. Maar het blijft een taboe-onderwerp. „Bedankt dat jullie over deze belangrijke, verboden problematiek schrijven,” aldus een lezer van Expressen. De krant heeft inmiddels meer dan 1500 lezersreacties ontvangen. Ook misdaadschrijver Henning Mankell, die gehuwd is met een dochter van Bergman, mengde zich in het debat en vindt het hoog tijd voor een discussie over de ethiek met betrekking tot de dood. „Steeds meer mensen worden oud. Maar als het hele bestaan wordt overschaduwd door pijn, kun je je levenslust verliezen”, aldus Mankell.

Tegenstanders van euthanasie wijzen op de gevaren: een patiënt kan op het laatste moment van mening veranderen, maar dan kan hij misschien niet meer praten. En ze zijn bang euthanasie het vertrouwen in artsen en verpleegkundigen ondermijnt.

Al in 2002 stelde Bergman in een zogenaamd levenstestament, dat zij niet kunstmatig in leven gehouden wilde worden. Maar tot dusverre konden artsen zo’n document terzijde schuiven. Twee weken geleden echter stelde het Zweedse Genootschap van Artsen nieuwe richtlijnen op. Die maken het mogelijk om dialyse af te breken als de patiënt dat kenbaar heeft gemaakt in zijn levenstestament, ook al kan hij of zij niet meer communiceren. Betrokken instanties gaan deze richtlijnen nu nauwkeurig bestuderen.

Bergman vroeg de minister van gezondheidszorg en ouderenzaken, Maria Larsson (Christendemocraten) per brief om een wetswijziging inzake euthanasie. „Degene die zware pijnen lijdt en pijnstillers krijgt, en daarna een etmaal goed slaapt, wordt misschien wakker met de vraag om een kop koffie, en niet met de vraag naar euthanasie”, reageerde de minister. Waarop Bergman een open brief naar premier Fredrik Reinfeldt (Conservatieven), schreef, eindigend met de woorden: „Maria Larsson weet niet waar ze het over heeft. Ontsla haar!”

Stond Bergman een maand geleden nog rank op de foto in haar appartement, een foto van 24 januari toont een verzwakte Bergman in bed. Het zal de laatste foto zijn. „Ik heb alles gezegd wat ik wilde zeggen,” schreef zij een week geleden naar de krant, wachtend op de dood.

© 2007 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.