Trouw - dinsdag 15 maart 2005

Zweden onderzoekt eigen rol

Petra Sjouwerman

In 2001 zijn twee Egyptenaren uit Zweden weggevoerd door de CIA, met medeweten van de Zweedse regering. Nu lopen er twee parlementaire onderzoeken naar de zaak.

Eén parlementair onderzoek wordt uitgevoerd door de Justitie-Ombudsman, te vergelijken met onze Nationale Ombudsman. De Justitie-Ombudsman (JO) begon het onderzoek na een tv-uitzending in december vorig jaar. Deze uitzending ging over Mohammed Al Zery en Ahmed Agiza, die een terroristische aanslag zouden voorbereiden in Zweden. Ze werden op 18 december 2001 opgepakt en door de Zweedse veiligheidspolitie (Säpo) naar Bromma, een kleine luchthaven nabij Stockholm, gebracht.

Hier stond een Amerikaans vliegtuig klaar met gemaskerde Amerikaanse agenten aan boord. Zij knipten de kleding van de mannen open, gaven hun een kalmerende zetpil en een luier om. Daarna hesen zij de mannen in overalls en boeiden hun voeten en handen. Nog geen halfuur laten waren de twee op weg naar Egypte, waar ze -naar eigen zeggen- werden gemarteld. Agiza werd er veroordeeld wegens 'terrorisme' en kreeg 25 jaar, later omgezet in 15 jaar. Al Zery werd na twee jaar vrijgelaten. Hij heeft een spreekverbod.

Het rapport van JO verschijnt pas later deze maand, maar delen ervan zijn al bekendgemaakt. Hieruit blijkt dat de toenmalige minister van buitenlandse zaken Anna Lindh toestemming heeft gegeven voor deze 'uitwijzing', onder voorwaarde dat de twee mannen goed behandeld zouden worden.

,,De vraag is of het optreden van de Amerikanen ook in het rapport aan de orde komt. Ze waren daar, dus men kan niet om de Amerikanen heen'', zegt Thomas Hammarberg van het Olof Palme Centrum voor mensenrechten. ,,Maar ik vrees dat het onderzoek zich vooral richt op het optreden van de Zweedse politie.'' Het hoofd van de Zweedse veiligheidspolitie, Klas Bergenstrand, heeft in een schriftelijke verklaring toegegeven fouten te hebben gemaakt. De Zweden hadden de zaak in eigen handen moeten houden. Bergenstrand vond het optreden van de Amerikanen op de Zweedse luchthaven ,,veel te ver gaan in verhouding tot het reële gevaar''.

Een tweede onderzoek wordt uitgevoerd door een parlementaire commissie. In deze zogenaamde 'constitutiecommissie' (KU), dat kritisch het handelen van de ministers bekijkt, hebben alle politieke partijen zitting. Het resultaat van dit onderzoek komt over enkele weken.

,,Eén van de vragen die aan bod komen, is waarom de Zweedse ambassadeur in Cairo de mannen pas na vijf weken in de gevangenis opzocht. De mannen vertelden hem toen dat ze werden gemarteld. Juist de passages over martelingen uit het rapport van de ambassadeur werden door de minister van buitenlandse zaken geheim verklaard. Een grote fout'', aldus Hammarberg.

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.