Trouw - vrijdag 21 januari 2005

Het gevaar voor de ijsbeer loert aan alle kanten

Petra Sjouwerman

De jacht op ijsberen wordt geopend, kondigde Groenland onlangs aan. Toeristen mogen ze later dit jaar gaan afschieten, de verarmde Inuit kunnen hen daarbij gidsen. Maar onderzoekers zijn er niet blij mee.

SPITSBERGEN - Vanuit de werkkamer van Öystein Wiig is er uitzicht op de besneeuwde bergtoppen. In de verte klinkt het brommende geluid van sneeuwscooters. Het Poolinstituut (NPI) in de hoofdstad Longyearbyen (2800 inwoners) van het Noorse Spitsbergen, ligt in een prachtige omgeving. Maar gevaarlijk is het er ook, zoals de driehoekige verkeersborden op de uitvalswegen duidelijk maken: 'Pas op voor ijsberen'.

Onderzoeker Wiig is niet blij met het Groenlandse initiatief om de jacht op ijsberen weer mogelijk te maken: ,,Het mag niet worden toegestaan zonder quota.'' Wiig loopt op geitenwollen sokken. Iedereen moet bij de voordeur van dit instituut, net als in andere gebouwen in de stad, de schoenen uittrekken om de gangen niet te vervuilen met sneeuw.

De Groenlandse maatregel is een antwoord op de verandering van het klimaat. In november 2004 waarschuwde een ACIA-rapport (Arctic Climate Impact Assessment) dat het noordpoolgebied twee keer zo snel opwarmt als andere gebieden. Daardoor is er minder ijs op zee, wat bijvoorbeeld de jacht op zeehonden, die juist op het ijs plaatsvindt, ernstig bemoeilijkt. Een aantal jagers in Qaanaaq, Noord-West Groenland, heeft om die reden vorig najaar al hun sledehonden moeten afmaken. Het Groenlandse zelfbestuur rekent erop dat deze werkloze jagers nu als gids kunnen werken voor rijke toeristen op ijsberenjacht. Maar diezelfde ijsberen worden al ernstig bedreigd door de smeltende ijskap.

Er leven naar schatting 25000 ijsberen in het noordpoolgebied (Groenland, Canada, Alaska, Rusland en Noorwegen). Alleen in Canada is ijsberenjacht voor toeristen toegestaan, volgens afgesproken quota. In Noorwegen is de ijsbeer sinds 1973 beschermd.

,,Maar precieze cijfers over aantallen ijsberen hebben we nog niet'', zegt onderzoeker Wiig. Het verdwijnen van het ijs noemt hij de allergrootste bedreiging voor de ijsbeer. Volgens sommigen zou de ijsbeer, die op het ijs sneller is dan zijn prooi, binnen honderd jaar zelfs kunnen uitsterven.

Doordat het ijs in het voorjaar een à twee weken eerder verdwijnt en in het najaar een à twee weken later komt, heeft de ijsbeer een kortere voedingsperiode. Het dier wordt magerder en kan niet voldoende melk produceren voor haar jongen. ,,Wordt het vrouwtjesdier lichter dan 190 kilo, dan plant het zich niet voort'', aldus Wiig.

Milieuvervuiling vormt een andere belangrijke bedreiging, vooral op Spitsbergen. ,,Dat heeft te maken met de lucht- en zeestromen, die naar Spitsbergen komen en vervuiling aanvoeren vanuit Europa, Azië en de Verenigde Staten. Wij zitten hier in een val'', aldus Wiig. Onder meer door deze vervuiling wordt het immuunsysteem en het voortplantingssysteem aangetast. Dat betekent dat Europese ijsberen gevoeliger zijn voor ziekten dan hun soortgenoten in Noord-Amerika. Vooral bij ijsberen rond Spitsbergen en Frans Jozef Land treft men hoge doses pcb's aan, het giftige polychloorbifenyl dat veel in koelkasten wordt gebruikt. Maar ook stoffen als broomhoudende vlamvertragers (pbb's), gebruikt in mobiele telefoons en computers, zijn hier in ijsberen gevonden.

Bovendien zijn op Spitsbergen vrouwtjesijsberen aangetroffen met een kleine penis. Niet alle onderzoekers zijn het echter eens over de oorzaak hiervan. Volgens recent Deens onderzoek komt dit niet door milieuvervuiling. Er zou geen sprake zijn van een penis, maar van een opgezwollen clitoris, geïrriteerd door te heftige ijsberenseks.

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.