Trouw - Europa, zaterdag 19 november 2005

Deense allochtoon slecht af

Petra Sjouwerman

Het Deense arbeidsmarktmodel is het afgelopen jaar aangehaald als lichtend voorbeeld. Maar het is geen foutloos model, waarschuwen Deense onderzoekers.

Ook in Denemarken is soms stevige kritiek te horen op het systeem dat in Nederland als voorbeeld wordt gesteld. Professor Michael Svarer van de Deense Aarhus universiteit noemde het Deense Flexicurity-model vorige maand in het blad van de Deense vakbondscentrale LO een 'walgelijk duur systeem', dat de Deense samenleving jaarlijks ruim 2 miljard euro kost. Svarer: “In bepaalde EU-landen is het noodzakelijk een minder rigide ontslagrecht in te voeren, maar de vakbonden zullen daarvoor iets terug willen. Dat betekent dat uitkeringen verhoogd moeten worden en dat brengt onder meer een hogere belastingdruk met zich mee,“ aldus Svarer in het LO-blad. In ditzelfde blad sprak professor Jesper Due (universiteit Kopenhagen) de vrees uit dat het buitenland zich bovenal laat inspireren door ´flexibility´ en minder door ´security´.
In Nederland is veel aandacht geweest voor het Deense arbeidsmarktmodel, het zogenaamde 'flexicurity'-model, dat een soepel ontslagrecht (flexibility) koppelt aan een stelsel van sociale zekerheid met relatief hoge uitkeringen (security). Doordat Denemarken geen ontslagbescherming kent, zijn ondernemers minder huiverig om mensen aan te nemen en ontstaat er een flexibele arbeidsmarkt met een grote doorstroming. Deze doorstroming wordt nog eens versterkt door de traditie dat Deense werknemers die zelf hun baan opzeggen ook een uitkering krijgen. Van alle Deense werklozen is meer dan de helft kortdurend werkloos. In Nederland is dat 26 procent.
Eerder dit jaar heeft het Deense ministerie van werkgelegenheid drie teams van onderzoekers opdracht gegeven om de voor- en nadelen van het arbeidsmarktmodel op een rijtje te zetten. De minister wil zo het model verder ontwikkelen. Deense onderzoekers benadrukten herhaaldelijk dat het buitenland zich hooguit kan laten inspireren door het Deense model. “Het model kopieën is moeilijk en duur,“ aldus professor Per Kongshøj Madsen van universiteit Aalborg. Het Deense arbeidsmarktmodel is namelijk na een langdurig proces tot stand gekomen. Het fundament werd al in 1899 gelegd, door politici, werkgevers, werknemers, waarvan meer dan tachtig procent lid van een vakvereniging. “Het opbouwen van vertrouwen tussen arbeidsmarktpartners kost tijd,“ aldus Kongshøj.
Alle onderzoekers roemen het Deense model, maar waarschuwen er tegelijkertijd voor dat het Deense model niet foutloos is. Een grote tekortkoming is dat een belangrijke groep wordt buitengesloten van de Deense arbeidsmarkt, namelijk allochtonen. In Denemarken ligt de arbeidsparticipatie van allochtonen (man en vrouw) op ongeveer vijftig procent. Dat is vijfentwintig procent lager dan van etnische Denen. Denemarken heeft geen wettelijk minimumloon, maar het minimumloon dat door de partners is vastgelegd in cao's is relatief hoog en vereist relatief hoge kwalificaties. Dit vormt een barrière voor laagopgeleide allochtonen. Ook andere elementen, die niet direct met het flexicurity model te maken hebben, spelen een rol, zoals gebrek aan kwalificaties, geen erkenning van kwalificaties van allochtonen en discriminatie. Vandaar dat men wel spreekt van een systeem voor 'insiders'.
Een andere groep van outsiders wordt gevormd door oudere werknemers die moeilijk aan de slag kunnen komen. Ander negatief gevolg is dat de hoge doorstroming van werknemers tot gevolg kan hebben dat werkgevers minder willen investeren in de bij- en omscholing. Vervolgens is het de vraag welk effect globalisering zal hebben op het model. “Men kan zich voorstellen dat, als een multinational het aantal werknemers wil terugbrengen, het voordelig is om dat in het deel van het concern te doen dat in Denemarken ligt,“ zo schrijven de Deense onderzoekers in hun rapport. “Aan de andere kant zullen multinationals eerder bereid zijn om in Denmarken nieuwe medewerkers aan te nemen, dan in landen met restrictieve ontslagregelingen.“ Tenslotte zal het model sterker onder druk komen te staan als, over een paar jaar, alle werknemers binnen de EU zich vrij kunnen bewegen.

Copyright © 2004 Petra Sjouwerman. All rights reserved. Alle rechten voorbehouden. Dit document mag niet verder worden verspreid en verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de auteur. Dit document kan verschillen van de gepubliceerde versie.